Według dokumentu pochodzącego z V wieku, św. Cecylia była Rzymianką urodzoną w III wieku.Była ponoć olśniewająco piękna.Według starej tradycji z miłości do Chrystusa złożyła ślub czystości, chociaż rodzice obiecali już jej rękę poganinowi Walerianinowi.W przeddzień ślubu Cecylia opowiedziała mu o swoim postanowieniu i o wierze chrzescijańskiej.Gdy Walerian chciał ujrzeć anioła, który miał stać na straży czystości Cecylii, ta odpowiedziała: "Ty nie znasz prawego Boga; dopóki nie przyjmiesz chrztu, nie będziesz go mógł ujrzeć."W ten sposób pozyskała Waleriana dla Chrystusa.Zaprowadziła go w tajemnicy do Papieża św. Urbana I, który pouczył go o prawdach wiary i dzielił mu chrztu.Gdy wrócił do domu Cecylii, ujrzał ją zatopioną w modlitwie, a przy niej stojącego w jasności anioła,który w postaci młodzieńca trzymał w ręku dwa wieńce - z róż i lilii – które włożył na głowę Waleriana i Cecylii.Powiedział przy tym: "Te wieńce przez zachowanie czystości zachowajcie nietknięte, bom je wam od Boga przyniósł".

Walerian poprowadził do papieża także swojego brata, Tyburcjusza, który również przyjął chrzest. Gdy wszedł do mieszkania Waleriana, uderzyła go przedziwna woń róż i lilii. Walerian wyjawił mu znaczenie tego zapachu. 

Wkrótce potem wybuchło prześladowanie. Skazano na śmierć Waleriana i Tyberiusza.Kiedy namiestnik-sędzia,Almachiusz, dowiedział się, że Cecylia jest chrzescijanką i zarówno własny majątek, jak i majątek Waleriana rozdała ubogim, kazał ją aresztować.Zołnierze,oczarowani jej pięknością, błagali ją, by nie narażała swego młodego życia. Cecylia odpowiedziała jednak: "Nie lękajcie się spełnić nakazu, bowiem moją młodość doczesną zamienicie na wieczną mlodość u mego oblubieńca, Chrystusa." Pod wpływem jej odpowiedzi miało nawrócić się 400 żołnierzy, którym św. Urban udzielił chrztu. Sędzia, urzeczony jej urodą, błagał ją, by miała wzgląd na swoją młodość. Gdy Cecylia nie ustępowała, próbował zmusić ją do wyparcia się wiary stosując męki. Kazał zawiesić ją nad ogniem w łaźni i dusić ją parą. Cecylia zaś cudem Bożym zamiast duszącego dymu czuła orzeźwiający ją powiew wiatru.
Rozgniewany namiestnik kazał ją wtedy ściąć mieczem. Kat zaś na widok tak pięknej i młodej osoby nie miał odwagi jej zabić. Trzy razy ją uderzył, ale nie zdołał pozbawić jej życia.Płynącą z jej szyi krew zebrali ze czcią chrześcijanie jako najcenniejszą relikwię. Po trzech dniach Cecylia oddała Bogu ducha.
Ciało św. Cecyli, w nienaruszonym stanie, w pozycji leżącej, lekko pochylone ku ziemi odkryto dopiero w 824 r. w katakumbach św. Kaliksta, a następnie na polecenie papieża Paschaliasa I złożono w bazylice jej poświęconej na Zatybrzu. Bazylika ta stoi na miejscu, w którym Cecylia mieszkała niegdyś ze swym mężem. Wybudowano ją w IV w.
Sw. Cecylia jest patronką chórzystów, lutników, muzyków, organistów, zespołów wokalno-muzycznych. Legenda bowiem głosi, że grała na organach. Organy wodne były znane wówczas w Rzymie, ale były bardzo wielką rzadkością, otrzymał je np. cesarz Neron w darze ze Wschodu. Nie wiadomo, czy Cecylia mogła grać na organach - prawdopodobne jest jednak, że grała na innym instrumencie. Owczesne panie rzymskie kształciły się często w grze na harfie.

zamknij

Według muzykologów znawców instrumentarium starożytnego, psalmom towarzyszyła gra na instrumencie zwanym z języka greckiego psalterion, od którego pochodzi łacińskie słowo

psalterium.Był to rodzaj instrumentu strunowego szarpanego, cytry lub harfy. W kulturze semickiej

śpiew psalmów i muzyka instrumentalna były nierozdzielne. Hebrajska i grecka nazwa psalmu

(hebr.mizmor, gr. Psalmos) oznacza w pierwszym rządzie utwór śpiewany z akompaniamentem instrumentalnym.Dopiero w konsekwencji śpiewania psalmów z towarzyszeniem instrumentów

strunowych, cały zbiór psalmów otrzymał w jęz.gr. nazwę psaloi lub psalterion (psałterz).

Od tamtej pory trwa nieprzerwanie tradycja wykonywania psalmów z towarzyszeniem instrumentalnym. 

(Psałterzysta w historii i we współczesnych dokumentach Kościoła - ks.Fr.Koenig)

Wskazania Episkopatu Polski po Ogłoszeniu nowego wydania Ogólnego wprowadzenia do Mszału Rzymskiego 09.03.2005 r. (nr 14):

Psalm responsoryjny, który następuje po pierwszym czytaniu, powinien być śpiewany cały lub

przynajmniej jego refren. Psałterzysta, czyli kantor psalmu, stojąc na ambonie, wykonuje wersety psalmu, podczas gdy całe zgromadzenie siedzi i słucha oraz uczestniczy w śpiewie refrenu.

Psalm może wykonywać mężczyzna lub kobieta. Jest to proklamacja słowa Bożego – co czyni jedna osoba – więc nie należy tego śpiewu powierzać scholi ani chórowi. „Czytań ani psalmu responsoryjnego, w których zawiera się słowo Boże, nie wolno zastępować innymi tekstami, nie biblijnymi.“(OWMR 57)

Instrukcja Episkopatu Polski o muzyce liturgicznej po Soborze Watykańskim II – 8.02.1979 r.:
Poza organami wolno używać w liturgii innych instrumentów z wyjątkiem tych, które są zbyt hałaśliwe lub wprost przeznaczone do wykonywania współczesnej muzyki rozrywkowej.
Wyłącza się z użytku liturgicznego, zgodnie z tradycją, takie instrumenty, jak fortepian, akordeon, mandolina, gitara elektryczna, perkusja, wibrafon,itp.