06-04-2026






Kto kocha, ten śpiewa.


św.Augustyn z Hippony

 Psałterzyści




Chorał gregoriański
Chorał gregoriański jest to jednogłosowy śpiew liturgiczny w Kościele rzymskokatolickim. Nazwa pochodzi od imienia Papieża Grzegorza Wielkiego, który według tradycji zebrał i usystematyzował melodie chorału ( w latach 590 – 604).
Cechy chorału gregoriańskiego:
    - jednogłosowość
    - ametryczność – brak określonego metrum i związanych z       nimi taktów w utworze
    - melizmatyczność – wykonywanie kilku dźwięków na              jednej sylabie
    - a cappella- śpiew bez towarzyszenia instrumentu
    - teksty w jęz. łacińskim
    - tonalność oparta na 8 skalach modalnych, kościelnych;         cisła diatonika
    - odpowiednia notacja: litery, neumy, klucze
    - spokojny, dostojny charakter
    - brzmienie ascetyczne


Podział chorału gregoriańskiego na śpiewy mszalne o pozamszalne:
MSZALNE:
części stałe Mszy(ordinarium missae):
      - Kyrie (tekst w jęz. Greckim)
      - Gloria
      - Credo
      - Sanctus (zawiera „Benedictus“)
      - Agnus die – dodane w XI wieku
i części zmienne Mszy (propium missae):
      - Introitus (śpiew na rozpoczęcie)
      - Graduale (psalm)
      - Alleluja
      - Offertorium (śpiew na przygotowanie darów)
      - Communio (śpiew na Komunię).

POZAMSZALNE
Officja (Nabożeństwa, liturgia godzin, godziny kanoiczne)
                     -Jutrznia (przed wschodem słońca, odprawiana jeszcze w nocy) 
                     - Laudes (od laudare – chwalić o brzasku)
                     - Pryma (o wschodzie słońca)
                     - Tercja ( o 9.00)
                     - Seksta (po południu)
                     - Nona ( ok. 15.00)
                      - Nieszpory 8 o zachodzie słońca)
                      - Kompleta ( przed udaniem się na spoczynek)
Głównym elementem tych nabożeństw są: psalmy, hymny, antyfony, responsoria.


Psalmodia gregoriańska – uwagi wykonawcze:
    Podstawową techniką wykonania psalmodii jest melorecytacja (śpiew na jednym tonie) w tempie ok. dwóch ósemek ( wg dzisiejszej notacji) na sekundę. Rytm wyznaczając akcenty wyrazowe.
    Każdy tonus rozpoczyna się intonacją zwaną initium. Spiewając psalm responsoryjny można (ale nie trzeba) wykonać ją w pierwszym wersecie każdej zwrotki.
    Jeśli pierwszy ton wersetu jest długi, bywa dzielony na dwa odcinki tzw. fleksą.W tym miejscu obniża się jedną lub dwie ostatnie nuty o sekundę lub tercję. Po fleksie ( w tekście w księgach liturgicznych jest ona zaznaczona wydłużonym krzyżykiem) bierze się krótki oddech (tzw.“kradziony“) i natychmiast podejmuje się dalszy śpiew.
    Pierwszą część wersetu kończy kadencja zwana mediantą ( w tekście oznaczona gwiazdką). Po mediancie w śpiewie chóralnym następuje przerwa odpowiadająca czasowo ćwierćnucie w dzisiejszej notacji.
    Druga część wersetu kończy kadencja zwana finalis.

Graduał w liturgii katolickiej – część Mszy obejmująca krótkie wyjątki z psalmów czytane lub śpiewane tuż po lekcji, to śpiew pomiędzy czytaniami w formie psalmodii z refrenem.

Spiew gregoriański od VIII lub IX wieku prawie we wszystkich krajach chrześcijańskiej Europy zyskał pomoc i ozdobę w postaci towarzyszącej mu gry na organach“ (Pius XI – Encyklika Musicae sacrae discipline – 25.12.1955 r.)

Wprowadzenie teologiczno-pastoralne do Lekcjonarza Mszalnego (1981 r.):

    19. Psalm responsoryjny, zwany także graduałem, będąc „integralną częścią liturgii słowa“, ma wielkie znaczenie liturgiczne i pastoralne. Dlatego też wierni powinni być ustawicznie pouczani o przyjmowaniu słowa Boga przemawiającego w psalmach oraz o tym, jak psalmy stają się modlitwą Kościoła.
    20. Psalm responsoryjny winien być z zasady śpiewany. Można stosować dwa sposoby śpiewania psalmu po pierwszym czytaniu: sposób responsoryjny i sposób ciągły. Sposób responsoryjny, któremu w miarę możliwości należy przyznać pierwszeństwo, polega na tym, że psałterzysta lub kantor śpiewa wersety psalmu, całe zaś zgromadzenie uczestniczy przez powtarzanie odpowiedzi ( responsum). Sposób ciągły polega na tym, że cały fragment psalmu jest śpiewany bez odpowiedzi ze strony wspólnoty, która tylko słucha śpiewu, albo przez psałterzystę lub kantora, albo przez wszystkich.


Należy jeszcze podkreślić, że psalm, ze swej natury, domaga się formy śpiewanej, i choć przepisy liturgiczne dopuszczają jego recytowanie, w każdej uroczystej Liturgii winien być wykonany śpiewem.

Instrukcja Episkopatu Polski zabrania zastępowania śpiewu międzylekcyjnego i śpiewu przed Ewangelią pieśniami, choćby nawet miały „imprimatur“ władzy kościelnej (IEP 13)


zamknij


Rok liturgiczny


Rok liturgiczny

W ciągu rocznego cyklu Kościół wspomina całe Mis -

terium Chrystusa - od momentu Wcielenia przez zesłanie Ducha św. aż po oczekiwanie na ponowne przyjście Chrystusa na końcu czasów.

Słońcem Roku kościelnego jest sam Jezus Chrystus:

historyczny - w przeżywanych tejemnicach pobytu

Jego na naszej ziemi, w dziele zbawienia; mistyczny - poprzez łaskę i słowa swojej Ewangelii, którą roz -

dziela; eucharystyczny - kiedy na naszych ołtarzach

składa się za rodzaj ludzki jako żertwa ofiarna; nie -

ustannie ponawiając ofiarę Golgoty. Dlatego każdy dzień liturgiczny koncentruje się przy stole ofiarnym ołtarza. Tam się wypełnia codzienna liturgia Kościoła.





Psalmy Dawidowe,
psalm responsoryjny podczas Eucharystii.

Słowo "psalm" oznacza pieśń śpiewaną przy wtórze instrumentu muzycznego. My najczęściej, jako uczestnicy Liturgii Mszy św., spotykamy się z psalmem, który nazywamy "responsoryjnym".Są to psalmy zaczer- pnięte z Księgi Pisma św. St. Testamentu.

Czytając psalmy zauważamy jak różnorodna jest ich treść. Zawierają wszystko, czym żyła dusza pobożnego Izraelity: podziw dla wielkości Boga przejawiającej się w Jego dziełach,radość z Jego chwały, wdzięczność za doznane dobrodziejstwa Boże, smutek w chorobie czy w chwilach prześladowania, poczucie winy i nadzieja na pomoc i zmiło -

wanie Boże. Izraelici zawarli w Psalmach wspomnienia świetnych momentów swojej przeszłości, wyśpiewali w nich swoje triumfy, ale także skarżyli się przed Bogiem, gdy ponosili klęski, wyrazili swoje nadzieje na szczęśliwą przyszłość pod opieką Jahwe.





PSALMISTA,
PSALTERZYSTA,
KANTOR PSALMU
- to ten, który śpiewem wyznaje wiarę.
                                         (Synod w Toledo, 398 r.)
   
Funkcja psałterzysty ma swój rodowód w liturgii hebrajskiej, w której
wykonywano psalm m.in. na sposób responsoryjny - solista (kantor)
wykonywał główną część śpiewu, wszystkie wiersze psalmu, a lud przy - słuchiwał się tekstom w milczeniu, od czasu do czasu włączał się czynnie powtarzając całość lub część usłyszanego przed chwilą wiersza albo ograniczał się jedynie do odpowiadania w krótkich aklamacjach: Amen, Alleluja, Hosanna.
W liturgii rzymskiej funkcja kantora znana była od IV w. Wówczas nazy - wano go "lektorem". W V w. prezbiter ustanawiając kantora mówił:
            "Zobacz, abyś w to, co śpiewasz ustami, wierzył sercem;
             i w to, co wierzysz sercem, potwierdzał czynami."






W czwartek, 6.11.br. o godz. 19:00 rozpoczął się po raz pierwszy w naszej Misji kurs kantora psał -
terzysty. W kursie bierze udział 18 osób.
Po wspólnej modlitwie poprowadzonej przez ks. Proboszcza i Jego słowie zachęty, by te spotkania przyniosły obfity owoc, uczestnicy zapoznali się z krótką historią funkcji psałterzysty.
Po teorii nadszedł czas na ćwiczenie melodii psalmu i pierwsze zadanie domowe.

                         Ojcze,Stwórco Wszechświata, poślij Ducha swojego,
                         Aby serca rozpalił ogniem czystej miłości.
                         Synu, Słowo Wcielone, spełnij teraz zapowiedź:
                         Daj nam Ducha Prawdy, samych nas nie zostawiaj.
                         Duchu, Spójnio jedności, przyjdź i naucz nas prawdy,
                         Bądź nam światłem nadziei, prowadź drogą pokoju.


Kurs kantora psalmu

W czwartek, 6 listopada 2008 r. zapraszamy na kurs kantora - psałterzysty (kantor śpiewający psalm responsoryjny w Liturgii Słowa). Kurs rozpocznie się o godz.19:00 w Galerii pod Bazyliką.
Do udziału w kursie zapraszamy osoby posiadające słuch muzyczny, umiejętności wokalne i pragnące
czynnie włączyć się w Służbę Liturgiczną.  Celem kursu jest przygotowanie liturgiczne, biblijne
i muzyczne do posługi psałterzysty.

Spotkania odbywać się będą w czwartki:  6;13;27 listopada 2008 r.
                                                            4;11 grudnia    2008 r.
                                                        8;15;29 stycznia  2009 r. od godz.19:00 - 20:00